Witam...strefa 1cstrefa 2cstrefa 3bdla maturzystyanalizuj! interpretuj!WOK
Niecodziennik polonistki
dla maturzysty

e-Biblioteki
www.pbi.edu.pl (Polska Bibliteka Internetowa)
http://monika.univ.gda.pl (Wirtualna Biblioteka Literatury Polskiej)
http://literatura.polska.pl (Skarbnica Literatury Polskiej)
http://exlibris.biblioteka.prv.pl (Biblioteka Internetowa Exlibris)
http://www.literatura.net.pl (Literatura.net.pl)
http://matwbn.imc.edu.pl (Biblioteka Wirtualna Nauki)
http://polona.pl (Biblioteka Narodowa)

Część I. Wstępne uwagi na temat przygotowań do egzaminu maturalnego.

1. Jesteś odpowiedzialna/odpowiedzialny za przygotowanie się do egzaminu maturalnego.

2. Podstawowe informacje na temat egzaminu maturalnego (wymagania, kryteria oceny, procedury, przykładowe ćwiczenia, sprawdzone prace uczniów) znajdziesz w informatorze: „Informator maturalny. Język polski” wydane przez CKE. Systematycznie zaglądaj na stronę OKE i CKE (www.oke.waw.pl, www.cke.edu.pl). Obowiązuje Cię znajomość przepisów określających egzamin maturalny.

3. Jakie umiejętności są Ci potrzebne w czasie egzaminu maturalnego?

·       Znasz (z pierwszej ręki!) lektury.

·       Potrafisz analizować utwór (a więc także omówić różne, ważne elementy, np. kreację podmiotu lirycznego czy narratora, sposób przedstawienia bohatera, kompozycję, tytuł czy motto, ukształtowanie językowo – stylistyczna, określenie gatunku, wskazanie kontekstów historycznych, biograficznych, biblijnych, kulturowych itd.).

·       Potrafisz zinterpretować – na podstawie powyższej analizy – utwór, czyli wskazać ważne przesłania, idee itd.

·       Aby trafnie i precyzyjnie analizować i interpretować utwór, potrzebna jest wiedza z nauki o literaturze – wiedza o nurtach artystycznych, konwencjach, podstawowe informacje historyczne i biograficzne, wiedza o tradycji kulturowej, informacje z nauki o języku oraz z teorii literatury (wiedza o rodzajach i gatunkach, stylistyka, wersyfikacja).

4. Krótko na temat powtórzenia wiadomości w klasie III:

·       Aby Ci ułatwić opracowanie materiału, przekazuję Ci tzw. Przewodnik maturzysty. Jest to materiał, który określa, jakie treści należy powtórzyć.

·    Trzeba także ciągle pracować nad sprawnością językową – poznawać słownictwo, ćwiczyć stosowanie struktur składniowych; dużo pisać na różne tematy (np. w ramach przygotowania do lekcji)

·   Praca własna (samokształcenie) to najskuteczniejsza droga do celu.



 

Przewodnik maturzysty

ANTYK

1.      Wybrane mity greckie – istota mitu; różnorodność odczytań wybranych mitów;

2.      Homer: "Iliada" (fragm.) - kim był Homer? Znajomość mitu trojańskiego oraz losów Odyseusza; charakterystyka postaci; uniwersalizm postaw bohaterów Homera; cechy epopei Homera;

3.      Sofokles: "Edyp"

Ø      rodowód teatru i tragedii; charakterystyka greckiej sztuki teatralnej;

Ø      cechy tragedii antycznej; katharsis, tragizm (nawiązanie do idei Arystotelesa)

Ø      Bohaterowie Sofoklesa jako postacie tragiczne. Uniwersalizm problemów tragedii;

4. Biblia (znajomość fragmentów). Kim byli Abraham, Izaak, Noe, Józef, Mojżesz, Dawid, Salomon, Hiob, Izajasz, Ezechiel, Jeremiasz, Św. Paweł? Podstawowe wiadomości o Biblii (język, budowa Biblii, autorzy, tłumaczenia); cechy przypowieści i psalmu; cechy stylu biblijnego; wizja człowieka i świata w Biblii;

5. Wybrane pieśni Horacego? Kiedy żył? O czym pisał? Jakie idee głosił?

6. Umieć wskazać i omówić nawiązania do tradycji grecko-rzymskiej (w tym mitologii) i biblijnej w literaturze różnych epok oraz w innych dziedzinach kultury;

7. Odwieczne niepokoje egzystencjalne człowieka w tradycji grecko – rzymskiej i judeochrześcijańskiej (np. cierpienie, miłość, godność człowieka, dobro, zło, piękno, cnota)

 WIEKI ŚREDNIE

1. "Bogurodzica" (dwie pierwsze zwrotki) - czas powstania, objaśnić staropolskie formy gramatyczne i słownikowe; rola pieśni w historii narodu; rozumieć sens poszczególnych wersetów; pieśń mówi nam o mentalności ludzi XIII w. - jaką wizję Boga, człowieka i ludzkiego życia przedstawia?

2. "Lament świętokrzyski" - sposób przedstawienia Maryi i Chrystusa, średniowieczny doloryzm; Uczłowieczenie Boga (jak zmienia się wizja Chrystusa w średniowieczu? Od Chrystusa Sędziego do Chrystusa jako Boga-Człowieka) Ujęcie cierpienia; Gatunek - plankt.

3. "Pieśń o Rolandzie"- losy Rolanda; Ideał rycerza (pojęcie etosu). Śmierć Rolanda jako wzór śmierci heroicznej (podać przykłady w innych epokach). Cechy eposu rycerskiego.

4. Wizja Boga, świata, człowieka i ludzkiego losu w lit. średniowiecznej:

Ø      literatura średniowieczna jako wyraz marzeń o pięknym życiu, czyli jako wyraz przekonania, że każdy człowiek ma misję do spełnienia i ma ją urzeczywistniać w sposób doskonały.

Ø      obraz Chrystusa i Maryi. Człowiek wobec Boga.

Ø      Obraz śmierci i cierpienia;

5. Cechy utworów średniowiecznych – alegoryczność, pareneza, moralistyka;

RENESANS

1. J. Kochanowski: wybrane pieśni - wizja Boga, świata i człowieka; cechy pieśni jako gatunku

2. "Hymn do Boga" ("Czego chcesz od nas, Panie...") - jeden z najwcześniejszych, ale wyjątkowo dojrzały utwór poety; nazywany manifestem renesansowym; Jak zostaje przedstawiony Bóg? Bóg jako Artysta! Świat jako harmonia (nawiązanie do starożytnej myśli antycznej).

3. "Treny" (wybór)- obraz zrozpaczonego ojca i jego dziecka, sposób przedstawienia relacji w rodzinie; Cierpienie jako sytuacja graniczna - przewartościowanie wizji świata; Podmiot liryczny to filozof-humanista, który przeżywa chwile zwątpienia w słuszność renesansowej wizji, ale po chwilach wahania odbudowuje wiarę w jej sens (ostatni tren) "Treny" jako poemat wątpienia można już rozumieć jako zapowiedź przełomu barokowego; Jaki środkami stylistycznymi operuje poeta (budowa składniowa, metafory, np. rola peryfraz, dobór słownictwa)? Pamiętajmy, że w liryce podmiot liryczny nie równa się autor. A więc błędem jest skrajnie biograficzna interpretacja "Trenów" jako swoisty pamiętnik Jana Kochanowskiego.

4. Szekspir: „Makbet” - co Szekspir zmienił w dramacie i teatrze? uniwersalizm problemów egzystencjalnych i społecznych w dramatach Szekspira.

5. Humanizm i reformacja jako dwa główne prądy epoki. Ideał człowieka renesansu.

6. Związki kultury Renesansu z Biblią, antykiem grecko-rzymskim (mity, stoicyzm, epikureizm);

BAROK

1. Główne nurty poezji barokowej – marinizm (koncepcja poezji i poety, tematyka, cechy języka poetyckiego, przykłady liryków Morsztyna i Naborowskiego), poezja metafizyczna (na przykładzie 2 - 3 sonetów M. Sępa – Szarzyńskiego i Naborowskiego). Koncept.

2.      Sarmatyzm to typ kultury szlacheckiej w XVII w.;

·       Jak Pasek pokazuje mentalność i obyczaje jego epoki? Cechy języka; Sarmacki dekalog.

·       Jak Sarmatów przedstawiano w epokach późniejszych ("Pan Tadeusz", "Trylogia",)

OŚWIECENIE

1.      Charakterystyka klasycyzmu i sentymentalizmu

2. Satyry Krasickiego - co to jest satyra? elementy karykatury i ironii; różne typy komizmu; System wartości w życiu społeczeństw i jednostek w ujęciu poety; Krasicki o sprawach Rzeczypospolitej; Jaki jest świat i człowiek w ujęciu autora? Na jakich wartościach świat powinien być zbudowany?

3. Franciszek Karpiński jako sentymentalista. Rola poglądów Rousseau. Liryka osobista i miłosna. Człowiek w świecie natury. "Człowiek czuły" jako podmiot liryczny sentymentalistów. Sielanka, erotyki. Poezja ma wzruszać. Tematyka liryki.

ROMANTYZM

Uwaga ogólna - od niedawna badacze i czytelnicy polskiej literatury romantycznej odnajdują nowy klucz interpretacyjny, to znaczy widzą w niej nie tylko idee narodowe, ale także rozważania natury egzystencjalnej. Zwróć uwagę na rozważania o kondycji człowieka i jego relacje wobec świata;

1. Podstawowe informacje o biografii romantyków - Mickiewicz, Słowacki, Krasiński

2. "Romantyczność" jako manifest Romantyzmu; ludowość, portret bohaterki, motto, spór światopoglądowy w II części utworu (jaka jest natura świata i jak go poznajemy?); szaleństwo jako wartość;

3. wybrane ballady Mickiewicza - "Świtezianka", "Świteź” - cechy ballady jako gatunku; wątki ludowe i ich funkcja; problem winy i kary; miłość i zdrada; co stanowi o człowieczeństwie? cechy języka - rola prowincjonalizmów;)

4. "Sonety krymskie" (wybrane sonety) - fascynacja Orientem; kreacja podmiotu lirycznego - wędrowiec, pielgrzym, poeta; cechy języka poetyckiego;

5. "Dziadów" cz. III - czas i okoliczności powstania; związek utworu z sytuacją Polaków po klęsce powstania listopadowego; scena więzienna - sposób przedstawienia młodych Polaków; obraz Polaków - tzw. scena więzienna, "Salon warszawski" i sceny u Senatora; Portret psychologiczny Konrada; walka aniołów i szatana o duszę bohatera (w "Prologu" i w scenie egzorcyzmu); Wielka Improwizacja - refleksje o poezji i poecie oraz idea prometeizmu (Prometeusz, dramatyczne pytanie o sens cierpienia); Konrad a ks. Piotr; "Widzenie ks. Piotra" - idea mesjanizmu jako koncepcja historiozoficzna wyjaśniająca sens cierpienia Polaków; idea wolności jako najważniejszej wartości; Koncepcja dramatu romantycznego (synkretyzm rodzajowy); Obraz Rosjan i Rosji w dramacie, a szczególnie w "Ustępie"; "Salon warszawski" jako spór o model literatury (klasycyści a romantycy; odbicie sporu klasyków z romantykami);

6. "Pan Tadeusz" - cechy stylu epickiego, obraz przeszłości i ich funkcja; bohaterowie romantyczni na serio i żartobliwie; wizja życia Polaków;

7. Słowacki: „Kordian” - "choroba wieku" bohatera (akt I); przebieg i sens jego podróży po Europie; Monolog Kordiana na Mont Blanck - wizja życia człowieka; przebieg spisku - dlaczego zakończył się klęską? Kordian a Prezes - dyskusja bardzo ideowa (płaszczyzny sporu oraz stanowiska). Dlaczego Kordian nie zabił cara? Refleksja o losach narodu w obliczu klęski; "Przygotowanie" - jako refleksja o klęsce powstania listopada i postawach Polaków; motywy szatańskie i ich funkcja; obraz władzy carskiej; scena na pl. Zamkowego - charakterystyka postaw Polaków w większości gotowych do walki o wolność; Analiza mechanizmów tyranii; Słowacki wobec idei mesjanistycznych Mickiewicza;

8. "Nie- Boska komedia" Krasińskiego:

cz. I i II - losy poety i jego nieudanego życia rodzinnego; obraz miłości, kobiety; Rozrachunek z mitami poezji romantycznej; sceny fantastyczne - walka anioła i szatana o duszę bohatera;

cz. III i IV - porównanie poglądów Pankracego i Henryka; obraz rewolucjonistów i arystokratów; przebieg rewolucji; finał dramatu - refleksja o mechanizmach historii; Jak naprawić zło świata? Jakie mechanizmy rządzą historią? Opatrzność a dzieje ludzkości;

9. poezja Norwida - biografia; znajomość wybranych liryków - refleksje o współczesności, Polakach, Bogu, człowieku, Bogu i poezji; Cechy języka poetyckiego.

10. "Grób Agamemnona" Słowackiego - dwie części poematu; I - motyw podróży, motyw Homera, refleksje o poezji; w II części - interpretacja dziejów Polaków;

11. Główne tematy literatury romantycznej:

Gatunki romantyczne jako wyraz koncepcji poezji romantyków;

Portret bohatera romantyczna. Jednostka wobec zbiorowości. Przemiana wewnętrzna - charakterystyczna cecha bohatera romantycznego. Koncepcja tragizmu;

Poezja i poeta w ujęciu romantyka. Tyrteizm.

Kobieta, mężczyzna, miłość, małżeństwo, rodzina. Lud i ludowość.

Sposób przedstawienia przyrody;

Powstanie listopadowe jako temat literacki. Człowiek uwikłany w wydarzenia historyczne

Wolność, tyrania (caryzm), przeszłość, przyszłość i współczesność, mechanizmy historii; obraz wroga; stosunek do przeszłości szlacheckiej; motyw szlacheckiego dworku;

Pielgrzym, wygnaniec, podróżnik;

Bóg; Walka sił dobra i zła;

POZYTYWIZM

1. Co to jest realizm? Cechy powieści realistycznej? Świat przedstawiony, fabuła, bohaterowie, kompozycja, typ narracji; Przedstawić na przykładzie „Lalki”.

2. Co to jest naturalizm? Elementy naturalizmu w literaturze pozytywistycznej i młodopolskiej.

3. Pozytywizm jako program społeczny i polityczny po 1864 r.

4. W jaki sposób nowele pozytywistyczne wyrażały program społeczny pozytywistów?

5. Co pozytywiści myśleli o literaturze? Źródła literatury, funkcje, koncepcja twórcy;

6. Co to jest tendencja w literaturze? Elementy tendencji w poznanych utworach pozytywistycznych.

7. "Nad Niemnem" - rola motywu dwóch mogił; ocena 1863 - idee demokratyczne jako cenna spuścizna powstańców podjęta przez młode pokolenia. system wartości prezentowany przez autorkę; elementy tendencji

8. "Lalka" - powieść - tajemnica, czyli można ją czytać na różne sposoby: np. powieść o Warszawie, o miłości; o "społecznym kryzysie"; o społeczeństwie niestwarzającym szansy, o ludziach - marionetkach i życiu jako teatrze; charakterystyka Wokulskiego, Rzeckiego, Ochockiego, arystokracji i mieszczaństwa; nowoczesność kompozycji i narracji;

9. "Potop" - kreacja Kmicica jako model Polaka; koncepcja powieści historycznej (jak pisać o historii? idea "ku pokrzepieniu serc"; metoda archaizacji; sposób ujęcia wydarzeń historycznych i 25 % postaci historycznych;)

MŁODA POLSKA

1. Objaśnij pojęcia - modernizm, katastrofizm, symbolizm, impresjonizm, dekadentyzm, neoromantyzm

2. Bunt modernistyczny w wypowiedziach programowych (obowiązkowo „Confiteor”). Rola Przybyszewskiego.

3. Fascynacja Tatrami w kulturze młodopolskiej Tatry w konwencji impresjonistycznej (Tetmajer) i symbolicznej (Kasprowicza).

4. Poezja K. Przerwy - Tetmajera: idee dekadenckie; impresjonizm; świat gór;

5. Poezja J. Kasprowicz – idee modernistyczne na przykładzie cyklu „Krzak dzikiej róży”; Wizja Boga i człowieka w "Hymnach".

6. Wybrane liryki L. Staffa – franciszkanizm i klasycyzm w jego wierszach;

7. Powieść „Ludzie bezdomni” S. Żeromskiego - ujęcie zagadnień społecznych; wpływ konwencji symbolicznej, naturalistycznej i impresjonistycznej; jak zmieniła się forma powieści w okresie Młodej Polski na przykładzie "Ludzi bezdomnych" (ewolucja narracji, kompozycji, języka)?; portret Judyma w ujęciu psychologicznym i socjologicznym; interpretacja tytułu; portret psychologiczny Joasi i Korzeckiego; refleksja o losie człowieka;

8. "Wesele" - geneza dramatu; prawda i fikcja w dramacie; obraz cyganerii krakowskiej w "krzywym zwierciadle"; obraz przeszłości i współczesności Polaków; nawiązania do historii i ich funkcja; świat inteligentów krakowskich a świat gości z Bronowic; dramat o mitach romantycznych, które kształtują świadomość Polaków; przyczyny klęsk Polaków; czy jest to utwór aktualny dziś? sposób dialektyzacji; idea "syntezy sztuk"; idee neoromantyczne;

9. "Chłopi" - los bohaterów powieści jako synteza losu ludzkiego (rodzaj paraboli o losie człowieczym); wpływ impresjonizmu i naturalizmu; epopeja; metoda dialektyzacji; Współczesne interpretacje akcentują nie analizę społeczną (czyli los chłopów), ale raczej analizę egzystencjalistyczną ( jest to powieść o odwiecznych pragnieniach człowieka, jego stosunku do natury, śmierci i cierpienia, ale także miłości, rodziny, małżeństwa). Powieść jako synteza kultury tradycyjnej (chłopskiej).


 

DWUDZIESTOLECIE

1. "Przedwiośnie" jako powieść - dyskusja; interpretacja tytułu; obraz rewolucji; powieść jako przestroga przed komunizmem; różne wizje przyszłości Polski; charakterystyka różnych środowisk społecznych (rola obrazu Nawłoci); powieść jako analiza dorastania; młodość jako temat; nowy styl narracji;

2. Awangarda w poezji. Skamander i Awangarda Krakowska - nurty, które stworzyły dwa podstawowe modele poezji swego czasu. Koncepcje poetyckie na przykładzie wybranych wierszy Tuwima.

3. Leśmian - poeta outsider. Cechy poetyki. Główne tematy.

4. "Ferdydurke" - elementy groteski. Porzucenie dziewiętnastowiecznej formuły powieści (język, cechy narracji); Rozumienie Formy; Rozważania o kulturze i człowieku.

5. „Granica” – mechanizmy kształtujące postawy bohaterów; kompozycja i narracja powieści; rozważania filozoficzne i psychologiczne;

6. „Cudzoziemka”

LITERATURA PO 1939 r.

1. Liryka K.K Baczyńskiego – tragizm pokolenia Kolumbów; katastrofizm generacyjny; cechy języka poetyckiego

2. Odrębność języka poetyckiego i wizji historii w wybranych lirykach T. Różewicza.

3. Główne pokolenia poetyckie po 1956 (pokolenie 1956, Nowa Fala, pokolenie „brulionu”)

4. Socrealizm. „Hańba domowa”- różne oblicza epoki stalinowskiej.

5. Proza Borowskiego, Herlinga – Grudzińskiego i Krall - mechanizmy totalitaryzmu; człowiek wobec próby; proza dokumentarna; różnice w sposobie ujęcia problematyki; różne techniki narracyjne i ich wpływ na odczytanie przesłania; Obraz holocaustu w literaturze.

6. Podstawowe dylematy egzystencjalne współczesnego człowieka w poznanych utworach II połowy XX wieku.

7. Poezja lingwistyczna, turpizm i neoklasycyzm (Z. Herbert, M. Białoszewski, W. Szymborska);

8. Paraboliczność w literaturze współczesnej („Dżuma”)

9. Rozmowa z Bogiem (np. poezja ks. Twardowskiego)

10. Różne sposoby czytania „Tanga”. Rola odwołań do tradycji. Współczesne poszukiwania dramaturgów. Teatr absurdu.



 
Witam...strefa 1cstrefa 2cstrefa 3bdla maturzystyanalizuj! interpretuj!WOK
e-mail: niecodziennik@wp.pl